DUELA 166 URTE, BESTE EKLIPSE OSO BATEK ZORNOTZAKO ZERUA ILUNDU ZUEN. FENOMENOA IA BERA IZAN ZEN, BAINA IKUSI ZUTENAK OSO MUNDU DESBERDINEAN BIZI ZIREN. 1860. ETA 2026. URTEEN ARTEAN ALDATU EGIN DA GURE BURUEI BURUZ GERTATZEN DENA ULERTZEKO MODUA: LEHEN MISTERIOA ETA BELDURRA EGON ZITEZKEEN LEKUAN, GAUR ZIENTZIA ETA EZAGUTZA DUGU. HALA ERE, EGUZKIA DESAGERTZEN DENEAN, EMOZIOAK BERBERA IZATEN JARRAITZEN DU.
Joan den abuztuaren 12an, une batzuez, Zornotzan behar baino lehenago egin zen gaua.
Ezustean harrapatu gintuen. Hilabeteak generamatzan zain. Bagenekien Ilargia Eguzkiaren aurrean jarriko zen eguna, ordua eta ia bigarren zehatza. Mapak eta aurreikuspenak kontsultatuak genituen. Betaurrekoak prest genituen eta mugikorrak mendebalderantz begira.
Baina izan zen beste arratsalde bat, aspaldiko partez, norbaitek leku hartatik bertatik begiak altxatu eta ia ikuskizun bera ikusteko aukera izan zuena.
1860ko uztailaren 18an izan zen. 166 urte igaro dira. Egunotan 1905eko eklipsea asko oroitu bada ere, fenomeno hura ez zen Zornotzan erabat osatzera iritsi. Gure herriari buruzko eklipse osoa aurkitzeko, 1860ko uda hartaraino bidaiatu behar da.
Saia gaitezen orduko Amorebieta irudikatzen.
Amorebieta eta Etxano artean bi elizate independente ziren. Ez trenik, ez autorik, ez irratirik, ez telebistarik, ez telefono mugikorrik, ohiz kanpoko zerbait gertatzear zegoela jakinarazteko.
Norbait imajina dezakegu baserri batean lanean. Zerua argitasuna galtzen hasi da. Tenperaturak behera egingo du. Koloreak arrotz bihurtzen dira. Eta, azkenik, egun argiz, Eguzkia desagertu egingo da.
Zer pentsatu ote zuen?
1860an zientziak bazekien eklipse bat zer zen eta iragar zezakeen. Izan ere, fenomeno hark hainbat herrialdetako espedizio zientifikoak erakarri zituen Euskadira. Baina gauza bat zen Europako behatokiek zekitena, eta beste bat Zornotzako familia batengana irits zitekeen informazioa.
Mendeetan zehar, ezezagunaren aurrean, gizakiek beste azalpen batzuk bilatu zituzten. Kultura batzuetan izaki batek Eguzkia irensten zuela uste zen; beste batzuetan, berriz, eklipseek gerrak, zorigaitzak edo jainkoen haserrea iragartzen zituztela.
Eta misterioa dagoen lekuan, beldurra ere agertzen da askotan.
Lehen, Jainkoaren zigorraren edo zerutik iragarritako zorigaitzaren beldurra izan zitekeen. Gaur egun, mekanismoak desberdinak dira, baina agian ez hainbeste. Sare sozialek zurrumurru eta mezu alarmistak zabaltzen dituzte, oso ezaguna den fenomeno bat mehatxagarri bihurtzeko gai direnak.
Aldea da gaur egun badugula baserritar hark eskura ez zuen tresna bat: ezagutza.
Zientziak ez du emozioa ezabatzen, baina beldurrari eremua ken diezaioke. Zer gertatzen den, zergatik gertatzen den eta arriskuak zein diren jakiteak aukera ematen digu arrazoizko arreta baten eta gehiegizko mehatxu baten artean bereizteko. Eta zaildu egiten du, gainera, beste batzuek gure ezjakintasuna gu beldurtzeko edo engainatzeko erabiltzea.
Gaur egun, hainbat hamarkada lehenago kalkula dezakegu eklipse bat, zer ordutan hasiko den eta, are, bizi garen lekutik zenbat iraungo duen.
Eta, hala ere, joan den abuztuaren 12an argia desagertzen hasi zenean, denok zerura begiratu genuen berriro.
1860ko eklipse haren eta 2026koaren artean iritsi ziren trenbidea, automobila, elektrizitatea, telefonoa, telebista eta Internet.
Amorebieta eta Etxano udalerri bakar bilakatu ziren. Gure lan egiteko, bidaiatzeko, komunikatzeko eta mundua ulertzeko modua aldatu zuen.
Gure bizitzaren inguruko gauza ia guztiak aldatu dira.
Baina segundo batzuetan, duela 166 urte hemen bizi zirenek egin zuten gauza bera egin genuen.
Jaso begirada zerura eta txiki sentitu. Zornotzan ez ezik, unibertsoan ere lekua hartu genuela gogoratu.
